نوشته‌ها

اختلال دیکته

قبلاً در چندین پست به مشکلات املایی کودکان و طبقه‌بندی اشتباهات املایی پرداختیم. از بخش آموزش املا می‌توانید به همه‌ی آنها دسترسی داشته باشید. در این پست با یک فایل ویدیویی دیگر در خدمت شما هستیم: آشنایی مقدماتی با اختلال دیکته و مشکلات املایی کودکان.
دقت داشته باشید؛ اشتباهات املایی فقط در اینکه اشتباه هستند و توسط کودکان روی می‌دهند شبیه به هم هستند و گر نه هر اشتباه املایی، به علت خاصی مربوط می‌شود و به خاطر نقص در یک یا چند فرایند و یا مهارت خاصی روی می‌دهند.
داشتن این دیدگاه کمک زیادی به تشخیص نوع مشکل خواهد کرد و همین تشخیص دقیق می‌تواند مقدمه‌ی درمان و بازآموزی اثربخش باشد. خوشحال خواهم شد این فایل ویدیویی بتواند با آشنا سازی شما با اختلال دیکته به تثبیت این نگرش کمک کند.
بدان امید با کسب دانش تخصصی و گام برداشتن در مسیر حرفه‌ای معلمی، بتوانیم بهترین‌ یادگیری‌ها را برای کودکان به ارمغان بیاوریم.

 

لینکی که در فیلم به آن اشاره شده است. لینک زیر است. همین حالا تکنیک املای آموزشی را به صورت رایگان دانلود کنید:

روزانه چندین پیام دریافت می‌کنم که مربوط به مشکلات املایی بچّه‌ها و اختلال دیکته است.
اینکه چه کار کنم که دیکته‌ی فرزندم بدون اشتباه باشد؟
و خیلی از پرسش‌های دیگر.
دوست دارم، چند مورد از پیامها را با هم مرور کنیم.

 

 

همانطور که می‌بینید اینجا مشکل اصلی جابه‌جا نویسی حروف هست.

 

و اینجا هم مشکل اصلی اِ ربط و ـه (اِ آخر چسبان) و نوشتن این دو شکل به جای هم است.

 

کم یا زیاد گذاشتن نقطه، فراموش کردن نقطه و کم یا زیاد نوشتن دندانه از مشکلات اصلی این کلاس اولی ماست.

 

بدخطی، به هم چسباندن کلمه‌ها (فشرده نویسی) و عدم رعایت خط زمینه از مشکلات اصلی این دانش‌آموز هست.

 

این پست را می‌نویسم تا به پاسخگویی این سوال بپردازم. اگر تا آخر نوشتار همراهم باشی سعی می‌کنم تصویری شفاف در این‌باره به تو بدهم؛ تا بتوانی نقش موثری را در رفع مشکلات املایی فرزندت یا دانش‌آموزت داشته باشی و اگر به پیشنهادی که برایت دارم، عمل بکنی. حتم دارم وضعیت املای فرزندت آنقدر خوب خواهد شد؛ که بعداً از دیدن آن تعجب خواهی کرد.

ببین قبل از هر چیز بایستی یک موضوع را برایت روشن کنم. آن هم اینکه اشتباهات املایی، فقط در اینکه اشتباه هستند و توسط فرزندتان نوشته شده‌اند با هم شبیه هستند و گرنه هر کلمه‌ی غلط و اشتباهی که نوشته می‌شود، علت مخصوص به خود را دارد.

اینکه همه‌ی اشتباهات املایی و غلط های نوشتاری کودکان را یک گونه تصور کنیم؛ مثل این است که ما علت همه‌ی بیماری‌ها را یک میکروب یا ویروس فرض کنیم.

پس حالا فهمیدیم که خیلی اشتباه است که فقط از یک زاویه و از جهت به مشکلات املایی بچه‌ها بنگریم.

چه‌ کار کنم؟ نگران نباش من در ادامه این موضوع را برایت به خوبی توضیح خواهم داد.

به تصویر زیر نگاه کن:

طبقه بندی اشتباهات املایی

این یک طبقه‌بندی رایج برای اشتباهات املایی و اختلال دیکته هست. یعنی هر اشتباه املایی می‌تواند به خاطر ضعف، نقض یا مشکل در یک یا چند مورد از فرایندهای فوق باشد. البته طبقه‌بندی فوق یک مدل از طبقه‌بندی‌هاست. و ما مدل درست و نادرست نداریم بلکه مدل‌ها را بر اساس مفید بودنشان می‌سنجیم. یعنی انواع مدل خواهیم داشت: مدلی که مفید نیست تا مدلی مفید، مدلی مفیدتر.
پس حالا متوجه شدی که اگر فرزندت یک کلمه‌ی اشتباه را بنویسید؛ ممکن است به یک طبقه یا چند طبقه متعلق داشته باشد و همه‌ی اشتباهات املایی شبیه به هم و یک نوع نیستند.

هر اشتباه املایی ممکن است به خاطر ضعف یا نقص در یک یا چند مهارت و فرایند روی بدهد.

 

خوب همانطور که دیدی اگر ما بلد باشیم علت ایجاد مشکل را بیابیم و در واقع تشخیص دقیقی بدهیم، بسیار عالی می‌شود. چون در آن صورت می‌دانیم کجا ضعف و نقص هست  و به دنبال آن، به فکر درمان خواهیم بود.
پس گام نخست تشخیص دقیق و صحیح است. گامی که اگر اشتباه برداریم به سختی بتوانیم به خانه‌‌ی درمان برسیم و ممکن است هزینه‌ی زیادی بدهیم و بعد برگردیم سر خانه ی اول. (منظورم از هزینه فقط پول نیست. گذاشتن زمان و انرژی زیاد بیشتر از پول می‌ارزد.)

علت بروز اختلال دیکته

پس با دیدن هر اشتباهی بایستی این سوال را از خودمان بپرسیم:

علت تولد ناقص این کلمه، ضعف یا نقص در کدام یک از فرایندها و مهارتهاست؟

آیا به ضعف در حافظه‌ی کودک برمی‌گردد یا نقص در توجه یا اشتباه گرفتن مداد و هر عامل دیگری.

حالا شاید بپرسی چه قدر سخت شد؛ من چگونه بتوانم از روی کلمه‌های اشتباه، به علت ایجادشان پی ببرم؟

چگونه بفهمم کم یا زیاد نوشتن حرف در دیکته علتش چیست؟

نوشتن انواع ز ذ ض ظ به جای هم به چه دلیلی رخ می‌دهد؟
باید بگویم کاملاً سوال درستی پرسیدی. و این مشکلی است که حتی آموزشکاران و کارشناسان اختلال یادگیری نیز با آن روبرو می‌شوند.

اما برای رفع این مشکل هم فکری کرده‌ام که حالا آن را با تو در میان می‌گذارم.
تعداد بسیار زیادی از دیکته‌ها و املاهای بچّه‌ها را طی سالها بررسی کرده‌ام  و انواع اشتباهات املایی بچّه‌‌ها را ثبت کرده‌ام. حتی لیستی داشتم تحت عنوان:

تمام اشتباهات املایی ممکن بر روی زمین

( حالا لابد بعداً بخش فضا و زیر زمین بدان افزوده خواهد شد و جالب اینکه شاید آن وقت نوع اشتباهات و علت‌ها هم فرق کنند.)

سعی کرده‌ام در آن لیست هر اشتباه ممکن را بنویسم. بعد بر اساس آنها بر اساس علتی که باعث اشتباه می‌شود در یک مجموعه‌ جمع‌آوری کرده‌ام. تحت عنوان: ریزفهرست اشتباهات املایی و در فرم تحلیل املای تاریاد قرار داده‌ام. چیزی که کار تحلیل را، برای همه و به ویژه پدران و مادران و تازه‌کاران راحت‌تر خواهد کرد.

 

ریز فهرست اشتباهات املایی

حالا برای اینکه بهتر و بیشتر متوجه بشوی، با هم مشکل‌ اصلی مطرح شده در پیامهای فوق را مرور کنیم و سعی کنیم با توجه به آموخته‌هایمان تاکنون، هر اشتباه را در ریز فهرست‌ پیدا کرده و عامل و سرشاخه‌ی اصلی آن را پیدا کنیم.

بررسی مشکلات املایی که در پیام‌های فوق ارسال شده است:

1. جابه‌جا نویسی حروف: همان‌طور که می‌بینید به طبقه 4 توالی دیداری مربوط می‌شود.
2. اِ ربط و ـه (اِ آخر چسبان) و نوشتن این دو شکل به جای هم: نخستین ریز فهرست از مجموعه‌‌ی مرتبط با مشکلات حوزه‌ی آموزش و یادگیری است.
3. کم یا زیاد گذاشتن نقطه، و کم یا زیاد نوشتن دندانه: به صورت موردی یک یا دوبار در دیکته به حوزه‌ی دقت و توجه مرتبط می‌شود.
4. بدخطی، به هم چسباندن کلمه‌ها و عدم رعایت خط زمینه: به نارسانویسی و تحریر مرتبط می‌شود.

پس می‌بینی از طریق ریزفهرست اشتباهات املایی می‌توان تقریباً هر نوع اشتباه را به علتش ارجاع داد. در واقع مجموعه اشتباهات هم‌نوع زیر چتر علتی که باعث ایجادشان می‌شود؛ جمع شده‌اند.

حالا فرایند تشخیص کمی برایمان راحت‌تر شده است. بعد از اتمام املا و دیکته، شروع به تحلیل می‌کنیم. هر اشتباه را که دیدیم به جدول ریز فهرست مراجعه می‌کنیم تا ببینیم به کدام علت و عامل مربوط می‌شود و این‌گونه می‌توانیم به طبقه‌بندی اشتباهات دست بزنیم. و در نهایت بفهمیم که فرزندمان در کدام یک از حوزه‌ها (فرایندها و مهارت‌ها) بیشتر مشکل دارد.

در ادامه به صورت کامل کاربرگ تحلیل املا را ببینید.

کاربرگ تحلیل دیکت هو طبقه‌بندی اشتباهات املایی

حالا به سوال نخست برمی‌گردیم.

اگر دوست داری دیکته و املای فرزندت بدون اشتباه باشد؛ بایستی قبلش راجع به انواع اشتباهات املایی اطلاعات کسب کنی تا از طریق آن بتوانی املای فرزندت را تحلیل کنی. و بفهمی هر اشتباهی به چه علتی به وجود آمده است. بعد از آن می‌توانی به فکر پرورش و تقویت فرایند مورد نظر باشی و مهارتی که مشکل دارد را تقویت کنی.
باز ممکن است بگویی دوست داری به فرزندت کمک کنی اما این اطلاعات تخصصی است و کاربست آنها مشکل و زمانبر است.
برای این مشکل هم راه حلی هست. من اینجا هستم تا به تو کمک کنم. در تاریاد طرحی داریم تحت عنوان املایار پیشنهاد می‌کنم به صفحه ی املایار سربزنی و بقیه‌ی اطلاعات لازم را آنجا کسب کنی. آنجا هم تو را آموزش می‌دهیم که اطلاعات بیشتری راجع به اشتباهات املایی کسب کنی و هم مجموعه تکنیک‌ها و راهکارهای اثربخشی به شما یاد خواهیم داد که با کاربست آنها بتوانی مشکلات املایی فرزندت را محو کنی.

در املایار منتظر تو هستم.

 

سالهاست با کودکانی که دارای اختلال دیکته و املا هستند سر و کار دارم و انواع راهکارها و تکنیک‌ها را آزموده‌ام و به کار گرفته‌ام. راهکارهایی یافته‌ام که می‌تواند مشکلات املایی کودکان را رفع کند و آنها را به حداقل ممکن برساند و اعتماد از دست رفته را به آنها بازگرداند. شادابی و طراوت یادگیری را به آنها هدیه بدهد و در نهایت آنها را از چرخه ی شکست برهاند و به چرخه‌ی یادگیرندگی برگرداند.
اختلال یادگیری از هر نوع که باشد فقط کودکان را درگیر نمی‌سازد و این مشکل حتی مختص معلمان نیست. پدران و مادران عزیز نیز با آن درگیر هستند. به پیام زیر دقت کنید:


بسیاری از این گونه پیامها دریافت داشته‌ام که والدین را درمانده کرده است. که این نمونه‌ای از آنهاست. و موارد زیادی هست که می‌گویند نمی‌دانیم با این مشکل چه کار کنیم و  داریم عذاب می‌کشیم.
دیروز همین پیام را دریافت کردم:

پدران و مادران حق دارند چون نمی‌دانند در مواجهه با چنین مشکلاتی چه کار کنند و چه راهبردهایی را به کار بگیرند تا بتوانند این مشکل را رفع کنند یا جلو گستردگی اختلال را بگیرند. زیرا آموزشی برای برخورد با این گونه مشکلات ندیده‌اند.

خوب ما در تاریاد می خواهیم به این گونه مشکلات و روشهای آموزشی و درمانی بپردازیم.

به عنوان یک مقدمه‌ی کوتاه اگر بخواهیم اشاره کنیم. می‌توان راهکارها را در دو سته‌ی اصلی قرار داد:

الف: راهکارها و راهبردهای آموزشی
ب: راهکارهای درمانی

الف: راهکارهای آموزشی بیشتر جنبه‌ی پیشگیرانه دارند یعنی اینکه ما بتوانیم آموزشی کامل و با کیفیت ارائه بدهیم و بتوانیم از قبل جلو مشکلات را بگیریم. نقص در آموزش ناکافی بودن آن و یا اشتباه بودن آن می‌تواند عاملی باشد در جهت تشدید یا ظهور زودتر علائم اختلال یادگیری و اختلال دیکته

ب: راهکارهای درمانی همان‌طور که از نامشان پیداست جنبه‌ی درمانی دارند و بعد از ایجاد مشکل وارد می‌شوند تا آن را کنترل و در نهایت از بین ببرند.

در مدرسه و کلاسهای درس بایستی تمرکزمان بر کیفی سازی تدریس‌ها و آموزش‌هایمان باشد تا کودکان بهتر یاد بگیرند و اشتباهات املایی آنها به کمترین سطح ممکن برسد.
در خانه با غنی سازی محیط یادگیری و با نظارت و تسهیلگری بتوانیم در کنار کودکان قرار بگیریم و آنها را کمک کنیم تا با تکرار و تمرین آموخته‌ها، نوشتن صورت صحیح کلمه‌ها را یادبگیرند و به مرور از فراوانی اشتباهاتشان بکاهند. این حد و میزان ایده‌الی است که همه‌ی ما دوست داریم به آن برسیم.
اما چگونه؟

برای رسیدن به چنین سطحی از مهارت در آموزش و درمان اختلال یادگیری و اختلال دیکته نیازمند ابزارها و تکنیکهایی هستیم که اثربخشی آنها ثابت شده باشد و حداقل از نظر تجربی در محیطی دیگر و بر روی افرادی دیگر جواب داده باشد.
خبر خوب اینکه برای هر مشکلی راه حل و درمانی هست و خوشبختانه سالها معلمی کردن و آموزش دادن  و قریب به ده سال درمان و کار با کودکان دارای اختلال یادگیری و اختلال دیکته، توانسته‌ام تعدادی از این تکنیکها را بیابم. برای اطلاعات بیشتر در مورد من بخش مستندات را ببینید.

 

حالا هم مشغول دسته‌بندی و تنظیم محتوای لازم هستم تا در قالب یک مجموعه‌ی عالی تقدیم شما همراهان گرامی گردد.
مجموعه‌ای که با ارائه‌ی انواع تکنیکهای اثر بخش رفع اختلال دیکته بتواند شما را در مقابل مشکلات املایی فرزندتان یا دانش‌آموزتان توانمند سازد. به گونه‌ای که بتوانید در کمترین زمان ممکن، بیشترین نتیجه را بگیرید.

و حالا به یک مشورت نیازمندیم:
برای اینکه محصول جدیدمان که حاوی تکنیک‌های اثربخشی برای رفع مشکلات املایی و رفع اختلال دیکته‌ی فرزندتان باشد و  دقیقاً همان چیزی باشد که شما هم خواستار آن هستید.
به این پرسش‌ها پاسخ بدهید و جواب خود را برای ما بفرستید:

1: اصلی ترین مشکل یا دغدغه‌ی شما چیست؟
2: فرزندتان / دانش‌آموزتان در دیکته چه مشکلی دارد که شدیداً به راه حلی برای آن نیازمند هستید؟

 

مطمئنم دوست دارید پاسخ مشکلتان را در محصول ما بیابید؛ همین حالا پاسخ خود را به لینک تلگرامی من @kamalbehrang ارسال کنید (بر روی آی دی کلیک کنید) و یا در بخش نظرات همین پست آن را بفرستید.

منتظر  نظرات خوبتان هستم.

ـ پیشنهاد تکمیلی:

یاد کاربرگهای خط کشی‌شده به‌ خیر که یک طرف به‌ آخر برگه رسیده بود و آن طرف دو خط دیگر هم جا داشت، یا کاربرگهای طراحی شده که نقطه‌چینهای درشت می‌گذاشتیم. بعضی از کلمه‌ها در کنار گلوله‌ها گم می‌شدند؛ انگار که دو با مانع شرکت می‌کردند و مجبور بودند از روی نقطه‌چین‌ها بپرند.

به تناسب موضوع قبلاً در چندجا به کاربرگ املا و تحلیل آن پرداخته‌ایم. اما این بار به صورت جامع به آن می‌پردازیم و به‌روزترین نسخه‌ی کاربرگ املا را ارائه خواهیم داد.

پس با ما همراه باشید تا با مشخصات و ویژگی‌های این کاربرگ‌ آشنا شوید و همچنین نسخه‌ی نهایی آن را به صورت pdf دریافت نمایید.
با توجه به نیاز مدارس و مراکز این  کاربرگ در قالب بسته‌های صدبرگی چاپ شده‌ است که از طریق آی دی @KamalBehrang می‌توانید نسبت به خرید آنلاین آنها اقدام نمایید. (حداقل تعداد سفارش 10 بسته می‌باشد.)

همراه ما باشید با معرفی کاربرگ املا در این پست و کاربرگ تحلیل اشتباهات املایی در پست آتی

معرفی

عنوان: کاربرگ املا
نسخه‌: 95/12
مشخصات ظاهری:
سایز: A4    ابعاد: 21*30
رنگ زمینه: سفید
کیفیت کاغذ: مرغوب 80
بسته‌بندی: در بسته‌های 100 برگی با قابلیت آسان جداسازی کاربرگها ( مثل سربرگ ادارای یک طرف چسب خورده است)

رنگ متن: مشکی و آبی دو رنگ

کاربرگ املا چه مزیتهایی دارد و چه تفاوتی با کاربرگهای دیگر دارد؟

به صورت تصویری به مزیت‌های کاربرگ املا خواهیم پرداخت:

1: طراحی کاملاً اختصاصی و استاندارد خطوط، فاصله‌ی بین سطرها و فونتهای انتخابی

 

2: سر برگ اختصاصی و ساده ( عدم نیاز به درج اطلاعات اضافی و زمان‌بر)

 

3: خط کشی استاندارد و پرهیز از شلوغی کاربرگ و عدم نیاز به یک سطر در میان نوشتن

4: ارائه‌ی طبقه‌بندی انواع املا، بازخورد توصیفی

5: درج تیک ارزیابی املای کودک

 

6: بسته‌های صدبرگی با قابلیت جداسازی و توزیع آسان در کلاس

منفعت‌ها:
ـ صرفه‌جویی در زمان جهت چاپ و تکثیر کاربرگ املا
ـ ارائه‌ی کیفیت بالا در چاپ و کیفیت کاغذ
ـ تحویل پستی و ارسال به سراسر مدارس کشور همراه با فاکتور
ـ ارائه‌ی بستری استاندارد و مطلوب برای املانویسی کودکان
ـ قابلیت بایگانی آسان در پوشه‌ی کار کودک

قابل استفاده در مدارس، مراکز مشکلات یادگیری و همچنین در خانه توسط پدران و مادران

این هم کاربرگ املا با مشخصات فوق:

کاربرگ املا

ادامه مطلب …

برخی از اختلالات حوزه‌ی یادگیری به اختلال نوشتن یا اگر بخواهیم علمی‌تر بگوییم به اختلال یادگیری خاص با اسپسیفایر نوشتن مربوط می‌شوند. از زیر مجموعه و ریز فهرست این عامل تشخیصی امروز مشکلی را تحت عنوان: فشرده نویسی یا عدم فاصله‌گذاری مناسب بین کلمه‌ها را انتخاب کردیم و می‌خواهیم بدان بپردازیم.

برای همه‌ی ما ممکن است پیش آمده باشد که دانش‌آموزی داشتیم یا حتی فرزند خودمان، که هنگام نوشتن مشق یا املا، بین کلمه‌ها فاصله نمی‌اندازد و اگر به نوشتارش خوب دقّت کنیم احساس می‌کنیم که دو یا سه کلمه با هم، یک کلمه هستند و کلمه‌ها در هم تنیده شده‌اند. حال می‌خواهیم با ارائه‌ی یک روش ابداعی برای رفع این مشکل ارائه دهیم.
در حالت کلی و به صورت عام کودکانی که با این نوع مشکل روبرو هستند را نارسانویس و عمل آنها را هم نارسانویسی می‌نامیم. طبیعتاً هر چه قدر نامگداری‌ها کلی‌تر باشند؛ مبهم‌تر و در نتیجه و با تفاسیر و حواشی زیاد مطرح می‌شوند و در نهایت دست نیافتنی‌تر خواهند شد و ما در مقابل آنها درمانده‌تر خواهیم بود. البته به خاطر همین هر چه قدر بتوانیم ریز فهرستهایی با مشخصات دقیق و توصیفات ریزتر بیابیم؛ در تعریف و تبیین مشکل و معنادهی  آن موفق‌تر خواهیم بود و بهتر خواهیم توانست در جهت رفع مشکل و در مسیر یادگیری بهینه‌تر کودکان گام برداریم.

فشرده نویسی کلمه 011095.

نمونه‌هایی از دستخط کودکانی که بین کلمه‌ها فاصله نمی‌اندازند.

.

فشرده نویسی و نزدیک نویسی حروف
علل و راهکارها:
اینکه چه علتها و عواملی باعث بروز چنین مشکلی می شوند حرف بسیار است و در مورد راهکارها هم همین امر صدق می‌کند. که ما هم به فراخور موضوع بدان خواهیم پرداخت. امّا بنا بر اصلی که از اول هم درباره اش حرف زدیم می خواهیم به یکی راهکارهای رفع این مشکل بپردازیم. برای این کار چند نمونه کاربرگ  لازم داریم که قبلاً توسط تاریاد طراحی شده است، از بخش یادبرگها” کاربرگ بیابین نویسی” را دانلود کنید. البته با به کارگیری دستورالعمل هم می توانید این روش را اجرا نمایید و حتی موارد خاصی که هست که می توانید راهکار را شخصی سازی نمایید و تغییراتی در آن اعمال نمایید.
پس هدف ما شد: رفع مشکل فشرده نویسی و عدم فاصله گذاری بین کلمه ها

نارسانویسی کودکان

فاصله‌گذاری یک نواخت بین حروف و کلمه‌ها، باعث اختلال در خواندن و در متون طولانی باعث خستگی چشم می‌گردد.

دستورالعمل:
اجرای این روش 3 مرحله دارد.
پیش از مرحله اول: اینکه لازم نیست به کودک بگویید من با این روش می خواهم مشکل نارسانویسی تو را حل کنم. چون اگر با گفتن حل می‌شد تا به حال شده بود و دیگر نیازی به کاربست روش دیگری نداشتید! جدا از شوخی اینکه نگرش و مدل ذهنی و نگاه ما به مشکل و مساله می تواند به مشکل بیفزاید یا از آن بکاهد؛ چیزی است که امروز پذیرفته شده است.
مرحله اوّل:

کاربرگ شماره یک”بینِ سیب نویسی /بین ستاره نویسی/ بین گل نویسی” را در اختیار کودک قرار دهید تا هنگام نوشتن؛ ( که می‌تواند رونویسی یا دیکته باشد) از آن استفاده نماید. که البته پیشنهاد می‌شود برای کودکان اوّل ابتدایی یا کسانی که در املا و دیکته دارای مشکل حادی هستند؛ مرحله‌ی اول را با رونویسی شروع نمایید. به کودک بگویید کلمه‌ها را همانطور که من می‌بینی یا می‌شنوی، به ترتیب بین سیبها بنویس. یعنی اول یک کلمه بنویس بعد یک سیب را رد کن و کلمه دیگری بنویس و این کار ار تا پایان فعالیت ادامه بده. یا خلاصه اش اینکه کلمه ها را بین سیب ها بنویس و به گونه‌ای که بین هر دو سیب فقط یک کلمه قرار بگیرد.

کاربرگ شماره یک:


مرحله ی دوّم:
کاربرگ شماره 2  “بنویس و سیب بکش” را در اختیار کودک بگذارید و بگویید بعد از نوشتن هر کلمه یک سیب بکش و آنها را هم دوست داشتی رنگ بزن. این فعالیت را هم 2 تا 5 مرحله با تکرار می‌کنیم.

کاربرگ شماره دو:

مرحله ی سوم:

و در مرحله‌ی پایانی کاربرگ شماره 3 “با رعایت فاصله بنویس” را در اختیار کودک بگذارید و بگویید بعد از اینکه یک کلمه را نوشتی به  اندازه‌ی همان سیب‌هایی که قبلا می‌گذاشتی فاصله بگذار بعد کلمه‌ی دیگری بنویس. یا حتی اگر خیلی تخیلی خواستید بگویید سیب نامرئی بکش، به گونه‌ای که هیچ کس آن را نبیند. و این فعالیت هم 2 تا 5 مرحله تکرار داشته باشد.

کاربرگ شماره سه:

نمونه‌ای دیگر از کاربرگ‌ها با طرح گل:

 

تعداد تکرار بستگی به وضعیت پیشرفت کودک و میزان رفع مشکل دارد.
همراه این روش درمانی می‌توانید از سایر روشهای درمانی و آموزشی دیگر به موازات هم بهره ببرید. چنانچه اگر باز هم مشکل ادامه داشت از سایر کاربرگ ها و در خانه هم این فعالیت را تکرار کنید.

در هنگام انجام این فعالیت تأکید اصلی بر رفع مشکل عدم رعایت فاصله مناسب هنگام نوشتن است؛ نه صحیح نویسی  کلمه‌ها. پس بر روی دیگر مشکلات املایی کودکان آنقدر حساسیت به خرج ندهید و بر روی آن متمرکز نشوید که روش مذکور تحت شعاع آن قرار گیرد.
به جای تصاویر درخواست شده می‌توانید از شکل‌های دیگری که کودکان دوست دارند و می‌توانند آن را رسم نمایند؛ استفاده نمایید. البته سادگی،جذابیت و توانایی کشیدن شکل توسط کودکان در اولویت می‌باشد. مثلاً در مرحله‌ی طراحی شکل توسط کودکان اوّل ابتدایی که از سایر مشکلات یادگیری خاص رنج می‌برند؛ کشیدن یک گردی کافی است.

کابرگهای این روش ابداعی را می‌توانید از بخش یادبرگها اینجا دانلود کنید.

 

املای آموزشی

املا و مشکلات املایی کودکان یکی از دغدغه‌های اصلی ما معلمان و پدران و مادران است. البته این دغدغه در طول تمام مسیر تحصیل از ابتدایی تا پایان داشگاه و برای بعضی‌ها تا پایان عمر وجود دارد. چه قدر بد می‌شود و احساس ناخوشایندی به ما دست می‌دهد وقتی که در پیامک‌ها یا مطالب به اشتراگ گذاری شده در شبکه‌های اجتماعی بیا دست نوشته‌‌های کسی، با غلطهای املایی طرف مقابل روبرو می‌شویم. و وی را ناخواسته به بی‌سوادی و کم‌سوادی البته از نوع نوشتاری محکوم می‌کنیم. پس در واقع پرداختن به املا و صحیح نویسی بایستی نه تنها دغدغه‌ی ما معلمان بلکه مسأله‌ی همه‌ی فعالان حوزه‌ی آموزش و یادگیری و همه‌ی پدران و مادران عزیز  باشد.

حالا می‌خواهیم به یکی از روش‌های آموزش املا تحت عنوان : “املای آموزشی” بپردازیم. اجرای این روش آموزشی در مدارس ابتدایی و کلاس‌های انفرادی و آموزش‌های غیر رسمی و خانگی کاربرد دارد. در واقع می‌شود گفت با به کارگیری این روش آموزشی توسط شما معلم گرامی، کارشناس ویژه یادگیری، پدر یا مادر و همه‌ی آموزشکاران، می‌توانیم به بهبود مشکلات املایی و پیشرفت کودکان در درس املاء، کمک شایانی برسانیم.

آموزش املا ، املای آموزشی : فرق بین این دو عبارت؟%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7%db%8c-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4%db%8c-%da%a9%d9%88%d8%af%da%a9%d8%a7%d9%86

آموزش املا را می‌شود به تمام فعالیت‌ها و روش‌های تدریس و اقداماتی که در حوزه‌ی آموزش و پرورش مهارت صحیح نویسی یک حرف، نشانه، کلمه، جمله و یک متن به کار برده می‌شود را می‌توانیم تعریفی ساده از آموزش املا بدانیم.

اما املای آموزشی که هدف ما در این فایل صوتی است: املایی است که ما با گرفتن آن به صورت هم‌زمان به آموزش موارد املایی و مهارت صحیح نویسی حرف، کلمه و جملات به کودک می‌پردازیم.

گفتیم مهارت: بله؛ نوشتن و املاء هم یک نوع مهارت است و این نکته را یادآوری کنیم: که هر نوع مهارتی را با تکرار و تمرین می‌توان بهبود بخشید. پس ما می ‌توانیم مهارت املا نویسی را با به کارگیری روش‌های خاصی و انجام دادن فعالیت‌های مختلفی (تکرار و تمرین) بهبود ببخشیم. البته نشانه‌های بهبود هم بایستی در رفتار فرد دیده شود. یعنی صرفاً از جنس دانش که بخواهیم با ارائه‌ی اطلاعاتی هر چند جامع املانویسی یک فرد دارای مشکل را به وضعیت خوب و عالی برسانیم.

یعنی با گذشت زمان به مروز بایستی  وضعیت دانش‌آموز در هشتمین املایی که از او گرفته می‌شود بهتر از املای دوم و سومش باشد. و سبک و روش آموزشی ما متضمن این باشد؛ که احساس کنیم وضعیت صحیح نویسی یا املای کودک دارد بهتر و بهتر می‌شود.

به طور مثال شما به عنوان معلّم یا پدر و مادر ممکن است روش‌های گوناگونی را جهت املا به کار ببرید: مثل املای گروهی، املای پای تابلو، املای کلمه‌های مهم و انواع روش‌های دیگر…

اما در املای آموزشی شما با انتخاب یک متن به عنوان متن املایی، به عنوان یک ابزار و روشی در جهت آموزش املا استفاده می‌کنید.

فرق این املا با سایر املاهایی که ما معلمان یا پدر و مادرها در مدرسه یا خانه از کودک خویش می‌گیریم. در طول بحث مشخص خواهد شد؛ امّا دوست دارم به مهمترین تفاوتش که بیشتر به هدف نه روش اجرایی اش برمی گردد اشاره کنم از جمله اینجا برخلاف تمامی املاهایی که هر روز می‌گیریم هدف آموزش است نه ارزشیابی!

در ادامه‌ی بحث با ارائه‌ی یکی از روش‌های گرفتن املای آموزشی به عنوان یک الگو (نه بهترین الگو و نه تنها الگو) آشنا خواهیم شد.

دوست دارم با یک مثال عینی به تشریح یک املای آموزشی بپردازم:

این املای آموزشی در یک کلاس درس با تمامی دانش‌آموزان کلاس، در یک کلاس انفرادی یا گروه‌های کوچک مثل مراکز یادگیری (که فعلاً مراکز مشکلات یادگیری گفته می‌شود ) یا در خانه توسط والدین از کودکان خویش کاربرد دارد.

بی‌شک آن‌چه اینجا گفته می‌شود را شما می‌توانید متناسب با موقعیت و شرایط خویش شخصی سازی نمایید و با ایجاد تغییراتی هر چند جزئی  آن را اجرای بهتر و مؤثرتر آماده سازید.

%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%a7%d9%85%d9%84%d8%a7

شروع املای آموزشی:

یک متن املایی، ترجیحاً از کتاب درسی انتخاب نمایید. میزان متن از نظر تعداد کلمه و جمله فعلاً مهم نیست. در جلسات اوّل یک پاراگراف (3 تا 5 سطر ) کافی است.

خطاب به دانش‌آموزان (اگر در کلاس هستید) / دانش‌آموز (اگر در مراکز یادگیری هستید) یا کودک خویش (اگر در خانه هستید): این متن را بخوانید (اینجا هم  معیار ارائه دهید یا زمان یا تعداد مراحل خواندن سه بار این پاراگراف را کامل و با دقت بخوانید من از همین متن از شما املا می‌گیرم. یا 5 دقیقه فرصت دارید این متن را به خوبی بخوانید؛ به صورت نوشتاری کلمات خوب توجه کنید یا اگر زمان کافی در اختیار دارید (مثلاً در خانه) این متن را بخوان هر وقت آماده شدی بگو ازت املا می‌گیرم. بی شک این زمان بیشتر از 10 دقیقه نخواهد بود؛ چون دیگر حوصله‌ای جهت گرفتن املا باقی نمی‌ماند.

گام دوم:

حالا دفتر یا برگه‌ی سفید مخصوص  املا آماده، مداد و پاکن آماده و شروع می‌کنیم. نام و نام خانوادگی و با نام خدا شروع می‌کنیم.

متن را با توجه به شرایط کلاس، گروه کوچک یا انفرادی می‌خوانیم. توصیه‌ی کلی این است جملات را به صورت کامل یک بار آرام و با صدایی طبیعی (طوری که احساس کنیم صدا رسا و کافی است نه بلند و آزار دهنده بخوانیم. کلمه‌ها را  بریده بریده و به عبارتی بخش بخش نخوانیم. ولی دقّت داشته باشید؛ این موارد چیزهایی قطعی نیستند؛ ممکن است کودک شما دارای مشکلات املایی زیادی باشد و شما لازم است که کاملاً شمرده با تانی و تکرار مداوم وی را همراهی نمایید و به عبارتی پا به پای او راه بیایید؛ تا جا نماند.

گام سوم: بعد از نوشتن کلمه‌، عبارت یا جمله شما به متن نوشته شده توسط کودک نگاهی می‌اندازید. (در کلاس‌های مراکز یادگیری و در خانه امکان پذیر است) در مدرسه می‌توانید؛ فقط به املای چند دانش‌آموزی که احساس می‌کنید مشکل دارند توجه بیشتری کنید. املای سایر بچه ها را دیدی کلی بزنید و بیشتر روی نوشته‌های دانش‌آموزن دارای مشکلات املایی وقت بگذارید یا این‌که بعد از نوشتن متن توسط بچه‌ها، خودتان یا یکی از دانش‌آموزان کلاس همان متن را پای تابلو بنویسد یا روش دیگری انتخاب نمایید که احساس می‌کنید؛ تاثیرگذاری بیشتری دارد. البته دوست دارم شما همکاران محترم و اولیای مهربان، در پایان این پست تجربیات خویش آن را با ما به اشتراک بگذارید تا بقیه‌ی مخاطبان تاریاد با آن آشنا شوند و از آن استفاده کنند.

اگر دانش‌آموز یا کودکتان متن را دست نوشته بود همان‌جا به وی بازخورد بدهید: گفتیم بازخورد دهید یعنی به صورت آنی کودک را از نتایج عملکردی که داشته است. با این کار به کودک کمک می‌کنیم اطلاعاتی در مورد املای خویش بدست بیاورد و کنترل بهتری بر وضعیت خویش داشته باشد. مواظب باشید بازخوردی که ارائه دهید (دقیق، اختصاصی و ویژه‌ی هر فرد باشد. البته اینجا بازخوردهای ما بیشتر شفاهی است آفرین عزیزم؛ درست نوشتی، عالی است! اگر هم نادرست نوشته بود و کلمه دارای اشتباه املایی بود باز هم به وی بازخورد بدهید.

نمی‌گوییم تذکر بدهید؟

این بازخورد چگونه باشد؟

نگویید: این چه وضعیه بازم که اشتباه نوشتی! من از دست تو چه کار کنم؟ ای وای! آخه تو کی یاد می‌گیری بچه؟… این یعنی فرستادن فرکانس‌های اخلالگر در یک رابطه‌ی مطلوب و تخریب ارتباط – پارازیت – این کار شما یعنی اعلام جنگی تکراری که بازنده‌ی آن هر دوی شما هستید؛ هم شما به عنوان معلم و آموزشگر و هم دانش‌آموز. شما آخر سر با اعصابی داغون به متنی با بیش از بیست مورد اشتباه املایی می‌نگرید و هم کودک بنا به روال گذشته اشتباهات خویش را چه بسا بیشتر و بهتر تکرار کرده است!

چه بگوییم و چه کار کنیم:

کنار کودک در آرامش بگویید: ( حالا چرا در آرامش؛ مگر امکان دارد؟ با این همه اشتباه که کودک داشته؛ بله؛ اینجا مجبوریم دوباره هدف را یادآوری کنیم امروز شما می‌خواستید یک املای اموزشی بگیرید؛ شما امروز ارزشیابی نمی‌کنید؛ امتحان نمی‌گیرید؛ نمره نمی‌گذارید. لطفا اینها را به خودتان یادآوری کنید و کودک و دانش‌آموز را نمی‌خواهید طبقه‌یندی کنید. شما آموزش می‌دهید پس آرام باشید!

عزیزم گوش کن دوباره متن را می‌خوانم.

به عنوان مثال شما گفته بودید: خرس کوچولو بارها شنیده بود.

ـ داشن‌آموز می‌فهمد و اشتباه خویش را اصلاح می‌کند؛ مثلاً یکی از نقطه‌های عبارت خرس کوچولو را ننوشته بود.

اگر اشتباه خویش را اصلاح نکرد: گوش کن خرس کو..چو…لو (با تأنی) حالا به نوشته‌ی خودت نگاه کن؛ ببین همین رو نوشتی؟

(اینجا نکته‌ی کلیدی این است که می خواهیم کودک بفهمد اشتباه دارد؛ نه اینکه دقیقاً چه اشتباهی دارد.

توجه داشته باشید با توجه به زمانی که در اختیار دارید که بی شک این زمان در کلاس‌های انفرادی یا در خانه بیشتر است. از کمترین میزان راهنمایی شروع کنید؛ تا هر جایی که کودک توانست اشتباه خویش را اصلاح کند. در آخر سر اگر تمام راهنمایی های لازم را انجام دادید و باز کودک نتوانست حرف یا کلمه را بنویسد. باز هم خیلی صریح و رک اشتباه کودک را بهش نگویید. هوا نویسی کنید؛ روی میز یا موکت انگشت خویش را بکشید و حرف یا کلمه‌ی مورد نظر را به صورت صحیح بنویسید. البته رو به کودک؛ یعنی طوری انگشتان خود را مانند ماژیک حرکت دهید و بنویسد و نوشته رو به طرف کودک باشد برای خودتان ننویسید چون خودتان قاعدتاً که بلدید!

ودر نهایت اگر کودک اشتباه خویش را اصلاح نکرد. کتاب را باز نموده و متن را به کودک نشان دهید تا کلمه‌ی نوشته شده‌ی خود را با کتاب مقایسه نماید. یا روی تابلو کلمه را بنویسید تا کودک به مقایسه و اصلاح نوشته‌ی خویش برآید.

در بحث راهنمایی، یک قانون کلی داریم؛ اینکه در نظر داشته باشیم که در یک طیف و پیوستار از کمترین میزان راهنمایی؛ که می‌تواند غیر کلامی و یک اشاره‌ی کوچک و یا تکرار دوباره‌ی حرف یا کلمه باشد، حرکت دست باشد تا بیشترین راهنمایی که می‌تواند نوشتن کلمه روی هوا، تابلو و نشان دادن کلمه در کتاب باشد ادامه دارد و همواره تا می‌توانید فاصله‌ی بین کلمه‌ی اشتباه تا کلمه‌ی صحیح را با قطعات ریزتر و بیشتر راهنمایی پر نمایید.

املا- آموزشی- آموزش - املا

بعد از عبور از این مرحله، گام‌های بعدی، تکراری بهینه شده از این کارهاست و در واقع ما در چرخه‌ای مداوم به آموزش، راهنمایی و تسهیلگری می‌پردازیم و البته در هر مرحله نسبت به مرحله‌ی بعد سعی می‌کنیم با بهبود گفتمان، و با ارتقای سطح و نوع راهنمایی و ترکیب آن‌ها به بهبود صورت نوشتاری کودک، کمک بیشتری برسانیم.

در این موارد تا می‌توانید:

ـ رفرش دهید:

ـ موارد خاص را بازآموزی نمایید: استثنائات را،  چند صدایی‌ها و چند شکلی‌ها، چند شکلی‌ها و یک صدایی‌ها. در پایان املای آموزشی شما دیگر خبری از اشتباه نیست. ما با متنی روبرو هستیم که هیچ اشتباهی در آن نیست. شاید بپرسید چرا؟

چون هر گاه کودک اشتباه نوشته است؛ ما وی را راهنمایی کرده‌ایم؛ آموزش داده‌ایم و در نهایت کودک نوشتن صورت صحیح کلمه‌ را یاد گرفته است.

در قسمت انتهایی این فایل صوتی آملای آموزشی می‌خواهم چند نکته را به عنوان یادآوری خدمتتان عرض نمایم.

جالب است بدانیم ما همواره متذکر می‌شویم و تاکید می‌کنیم که بایستی به میزان تلاش و کوشش کودک به وی نمره بدهیم و وی را مورد ارزیابی قرار دهیم. به میزان تلاش و کوشش امتیاز بدهیم و توصیفش کنیم. اما هنگام املا فقط و فقط برای آنچه که مدنظر ماست ارزش قائل می‌شویم. چه بسا کودک برای نوشتن کلمه‌ی اشتباه بسیار بیشتر از نوشتن یک کلمه‌ی صحیح تلاش کند و فعالیت ذهنی داشته باشد. ولی بعداً تنها چیزی که عایدش می‌شود نمره‌ی منفی و نیاز به تلاش بیشتر است؛ بعد هم سرزنش و بازخوردهای منفی که در نهایت به کمبود اعتماد به نفس، تقویت منفی نگری در کودک و دست کم گرفتن خویش و آخر هم دست شستن از خویش و سرانجام افتادن کودک در چرخه‌ی شکست را باعث می‌شود.

باز هم جالب است بدانیم که ما همواره نهیب می‌زنیم که بگذاریم کودکان تجربه کنند.  کار ناکرده؛ متن نانوشته بدون اشتباه است. فقط کاغذی سفید می‌ماند که چیزی در آن ننوشته‌اند و اشتباه کردن جزئی از ذات آموزش دادن و فرایند یاددهی یادگیری است. اما وقتی به املاء می‌رسیم آموزشی وجود ندارد تا برایش حق تجربه کردن و احتمالاً اشتباه کردن قائل شویم. حتی برای یادگیری دروس دیگر در مدرسه نیز صرف وقت و نشستن در کلاس را ما کاملاً ضروری می‌دانیم. اما برای درس املا به ارزشیابی و امتحان و دیکته کردن  و در نهایت به آنچه که از املا  مد نظر ماست نظر داریم که متاسفانه فعلاً فقط نظر ما روی ارشیابی است نه چیزی بیش و نه چیزی کم. آنچه می‌ماند انتظاری است که به سفید ماندن کودک و کاغذ شبیه است تا تجربه کردن یک انسان که می‌تواند به موفقیتش منجر شود.

حتی برای یادگیری دروس دیگر در مدرسه نیز صرف وقت و کلاس نشستن را نه تنها قبول بلکه کاملاً ضروری می‌دانیم اما برای درس املاء فقط به ارزشیابی و امتحان و دیکته کردن و در نهایت به آنچه که مد نظر ماست نظر داریم نه چیزی بیش نه چیزی کم.

تمام آنچه گفته شد مثالهایی است در جهت فهم این باور که کودکان ما حق دارند اشتباه کنند – کودکان ما حق دارند آموزش ببینند؛ کودکان ما حق دارند در درس املا مهارت پیدا کنند.  یک نکته‌ی تکمیلی هم یادآوری کنیم به قول آقای فردوس حاجیان” بیاییم به کلمه‌های درست نوشته شده نمره بدهیم نه به کلمه‌هایی که کودک نادرست نوشته است.”

از این مواردی که اشاره نمودیم؛ نمی‌خواهیم سندی بسازیم جهت جدی نبودن ما در کار ارزشیابی و ارزشیابی املا. بلکه می‌خواهیم؛ تغییری در نگرش و مدل ذهنی ما در مورد آموزش املاء صورت گرفته باشد. در پایان هم یک نکته‌ی تکمیلی دیگر را دوست دارم بیان کنم آن هم اینکه در نظام نوشتاری و آوایی فعلی زبان فارسی ما تعداد 32 حرف یا نشانه داریم. همین تعداد با احتساب مصوت ها (آ او ای اَ اِ اُ ) و علامت تشدید، به 38 مورد می‌رسد. حال با محاسبه‌ی تعداد شکل حروف ( غیر آخر و آخر – آول و آخسط و آخر چسبان و تنها) به 77 مورد می‌رسد .

در این 77 مورد شکل ظاهری که ما جمعیِ آن را حروف الفبای فارسی یا نشانه‌های فارسی می‌نامیم:

خوب است بدانیم که غالب آنها از نظر شکل ظاهری یک به یک، دو به دو، حالا سه به سه، چهارتایی کاملاً مثل هم هستند و فقط از نظر تعداد نقطه فرق دارند. مثل ب و ت و  پ ث و ج چ ح و خ و اینها

مطمئنم اگر کودکان جایی بود که شکایت برند همین کافی بود جهت اثبات بی‌گناهی آنها در اشتباه نوشتن کلمه‌ها و تبرئه شدن از اتهام تنبلی و نداستن و …

نکته‌ی پایانی این‌که ما هنگام املا محتوایی مورد سنجش و ارزیابی قرار می‌گیرد که به شدت اشتباه پذیر است که می‌تواند با کمترین کم‌توجّهی و کم‌دقتی و بی‌دقتی منجر به خلق یک کلمه‌ی جدید توسط کودک شود که اتفاقاً کلمه‌ی جدید هم از نظر ما کاملاً اشتباه محسوب می‌شود.

بیاییم به خاطر یادگیری کودکان هم که شده است؛ کمی بیشتر صور باشیم و قبول داشته باشیم که آموزش و اشتباه هر دو لازمه‌ی یادگیری کودکان هستند.

 

پیشنهاد ویژه:
ـ دوست داری دیکته‌ی فرزندت بدون اشتباه باشد؟

متن این مقاله از فایل صوتی رادیو یادگیری تحت عنوان: املای آموزشی” پیاده سازی شده است. این فایل به صورت صوتی قبلاً روی سایت قرار گرفته است.