کودکان کندخوان

پیش نوشت: یکی از همکاران پرسشی در مورد دانش‌آموز کندخوان خویش ارسال کرده بودند‌؛ دیدم جواب طولانی شد و نکاتی در آن مطرح شد که دوست داشتم آن را باسایر مخاطبان تاریاد به اشتراک بگذارم. نتیجه این پست شد که تقدیم حضور می‌گردد.

پرسش همکار:

عنوان: دانش‌آموز دیر آموز

شرح: با سلام، امسال اولین سال خدمتم هست و معلم پایه چهارم هستم دانش آموزی دارم که اصلا نمی توانست کلمه ای را درست بنویسد حروف الفبا را میشناسد اما ترکیب را نمی داند مثلا کلمه ی (زود) حروف آن را جدا جدا می خواند اما نمی تواند کلمه را کامل بخواند. خوشبختانه توانستم به او در نوشتن انگیزه بدهم تا جایی که خودش مشتاق است که با او بیشتر کار کنم . خواهشمندم مرا راهنمایی کنید و اینکه چه تمرین هایی برای ترکیب با او انجام دهم و یا کتابی را معرفی کنید. سپاس.

پاسخ:

با سلام
همکار گرامی با توجه به عنوانی که برای ارسال پیامتان انتخاب کردید” دانش‌آموز دیر آموز” فکر می‌کنم که شاگردتان قبلاً این برچسب را خورده باشد. یا اینکه شما با توجه به شرایط و موقعیت فعلی وی از این عبارت استفاده نموده‌اید. هر چه باشد دوست دارم بدون در نظر گرفتن این عبارت نظرم را در مورد وی بیان کنم. چون حرف در این مورد بسیار است و نتیجه‌ای هم برای حال بچه‌های نشان‌دارِ زخم خورده ندارد.
ضمناً آنچه گفته می‌شود حاصل تراوشات فعلی ذهن بنده است و البته غالب این نوشتار مبتنی بر تجربیات شخصی است. پس در قبول یا رد آن راحت باشید.
ـ از محتوای پرسش برداشت می‌شود که دانش‌آموز نامبرده هم در نوشتن و هم در خواندن مشکل داشته است امّا با تلاش و فعالیت شما با هم، مشکل نوشتن وی به سطح قابل قبولی رسیده است و حال تمرکز اصلی پاسخ بر مشکل خواندن (به صورت جزئی ترکیب اجزاء (حروف)‌ و ساخت کل( کلمه) و بیان شفاهی می‌باشد. با تاکید بر کندخوانی که یکی از ریزفهرستهای مشکلات خواندن است.

یک اشاره و آن هم اینکه مشکل خواندن شایع‌ترین نوع اختلال از زیر مجموعه‌ی اختلالات یادگیری است. که البته به زبان امروزی و با توجه DSM 5 می‌گوییم: دانش‌آموز شما اختلال یادگیری خاص با اسپسیفایر خواندن دارد. و دیگر خواندن و نوشتن و ریاضی اختلالی جداگانه نیستند؛ بلکه نوعی تصریح کننده و بیان کننده‌ی اختلال هستند.
حال چه کار بکنیم با توجه به اینکه سال تحصیلی به نیمه رسیده است و محدودیت زمانی داریم. (البته دوست داشتم اطلاعات کاملتری داشته باشم اینکه چند دانش‌آموز در کلاس درس دارید؛ آیا در خانواده کسی هست که بتواند کمک‌رسان حالتان (شما و دانش‌آموز) باشد و…) به هر حال اینها را فعلاً داشته باشید اگر فرصتی بود در آینده بیشتر در این مورد خواهم نوشت:

من مواردی را که فهرست می‌کنم و البته این فهرست، بنا بر اولویت ترتیب نیافته است؛ بلکه مبتنی بر یادآوریهای حافظه‌ است؛ پس می‌توان هر مرحله‌ای را قبل از مرحله‌ای دیگر یا به موازات آن به اجرا گذاشت. اولویت اجرایی را به خودتان می‌سپارم که متناسب با موقعیت و شرایط خویش و دانش‌آموز آن را شخصی‌سازی نمایید.

فرایند خواندن بر دو بخش مبتنی است: تشخیص حرف و کلمه (رمز گشایی و تشخیص نشانه‌های چاپی) و درک مطلب (فهم معنای آنچه که می‌خوانیم. و ظاهراً‌ این دانش‌آموز در هر دو مورد مشکل دارد؛ چون به نوعی تشخیص حرف و کلمه پیش‌نیاز درک مطلب و فهم معانی مربوطه است.

کار با کودکان کندخوان

حال برخی از فعالیتهایی که می‌توان هنگام کار با کودک کندخوان از آنها بهره جست را فهرست می‌کنم:

12 نکته برای کار با کودکان کندخوان
1 ـ ترکیب الفبا را با وی کار کنید از ترکیبهای دو حرفی شروع کنید و آن را ادامه دهید تا به ترکیبهای چهار حرفی می‌رسید. نکته‌ی ظریف در این میان این است؛ چون نامبرده در نوشتن وضعیت بهتری دارد پس از این مسیر وارد می‌شویم و خواندن از طریق نوشتن را انجام دهید. بگذارید اوّل کودک کلمه را بنویسد؛ بعد آن را بخواند. بی‌شک خواندن نوشتار خودش راحت‌تر از خواندن متون چاپی و دست‌خط دیگران است؛ پس اجازه دهید نوشتار دیگران را به زبان خودش ترجمه کند، بنویسد و بعد آن را بخواند. در مورد این فعالیت کاربرگ خواندن از طریق نوشتن توضیحات لازم درج شده است که می‌توانید به آن مراجعه فرمایید.
مورد بعدی در ترکیب حروف و نشانه‌ها، توجه به این نکته است که ما همواره ترکیب صامت و مصوت را انجام می‌دهیم من هنوز دلایلش را نتوانستم بیابم ولی احتمالاَ‌ چون ساده‌تر است یا به این دلیل چون از قبل این کار را کرده‌اند پس ما هم این کار را انجام می‌دهیم. در حالی که برای کودکان و بخصوص کودکان که دارای اختلال یادگیری خاص  هستند؛ ترکیب مصوت و صامت هم بسیار ضروری است؛ چون در عمل و میدان تجربه بسیاری از کلمه‌ها با مصوت شروع می‌شوند نه با صامت. برای آشنایی با این نوع تمرینات هم می‌توانید به پست مجموعه فلش کارت ترکیب نشانه‌ها مراجعه فرمایید و از آنها الگوبرداری نمایید.

2ـ عوامل جسمی و عوامل روانشناختی در فرایند خواندن نقش دارند ما بنا را بر این می گذاریم که دانش‌آموز شما هیچ‌گونه مشکل جسمی قابل مشاهده‌ای از نظر بینایی و شنوایی یا سایر اندامهای مرتبط با بیان ندارد. لطفاً اگر به موردی مشکوک هستید وی را به متخصص مربوطه ارجاع دهید. در مورد موراد روانشناختی و تقویت و پرورش آنها ( دقت و توجه، حافظه؛ بیان و ادراک ) اگر امکان داشت کودک را به مراکز مشکلات ویژه‌ی یادگیری ارجاع دهید.

3ـ از دشواری سطح دروس بکاهید و به خواندن یک یا دو پاراگراف از هر درس فعلاً‌ رضایت دهید؛ بگذارید کودک موفقیت و به دنبال آن رضایت را تجربه کند که بی‌شک، حس خوب یادگیری را به دنبال خواهند داشت. دانش‌آموز شما هر چقدر مشکل داشته باشد؛ باز هم این حق را دارد که یادبگیرد؛ حالا به کمی و بیشی آن کاری نداریم بگذارید این احساس در وی بوجود بیاید که یک یادگیرنده است نه یک شکست خورده‌ای که باز هم قرار است چندباره‌ و صدباره شکست بخورد. (شاید بشود گفت نوعی درماندگی آموخته شده)

4ـ این کندخوانی باعث بروز نگرانی و اضطراب در کودک می‌شود و به تبع آن اضطراب بر شدت و میزان اختلال خواهد افزود. در جلسات خصوصی با کودک در تعامل باشید و بگویید که شما از اینکه وی کلمه‌ها را خیلی کند و آهسته می‌خواند؛ از دست وی شاکی نیستید و ناراحت هم نیستید و لازم نیست تو هم نگران باشی. به کودک بگویید که من می‌خواهم به تو کمک کنم و دوست دارم که تو در خواندن بهتر و بهتر شوی. پس با کمک هم این تمرینات را انجام دهیم. البته مشکل اینجاست که حرف زدن خیلی راحت است بخصوص زمانی که عمل ما با آن در تضاد است بهتر و استادانه‌تر حرف می‌زنیم. تا می‌توانید همسویی حرف و عملتان را دنبال کنید و این با اصلاح و ایجاد مدل ذهنی مناسب با موقعیت و شرایط خاص شما و کودک امکان پذیر است.

5ـ در شرایط بحرانی، کتب پایه‌های قبلی و یا کتاب داستانهای ساده (اینجا یعنی دارای نوشتار کم ولی با فونت درشت و خوانا) انتخابی مناسب‌تر است. یا حتی می‌توانید عبارتی از دروس قبلی خودش را دوباره تایپ کنید و یا از بخشی از آن را اسکن بگیرید و آن را در نمایی بزرگتر و در نتیجه با حروفی درشتر چاپ کنید. تا بتواند راحت‌تر با آن ارتباط برقرار نماید. به اصلاح زمینه و شاخ و برگهای اضافه حذف گردد. حتی برخی وقتها کودک در مقابل یادگیری محتوای درس خوانداری خویش واکسینه شده است و ناگیرایی گرفته است، یعنی آموزش این گونه محتوا و فرایند یادگیری آن‌قدر با انواع هیجانات منفی همراه شده است که اگر نگوییم تنفر، از آنها بیزار شده است. شما می‌توانید با انتقال نوشتار کتاب به بستری دیگر ( چاپ در کاربرگ) راه گریزی برای این مشکل بیابید.

6ـ استفاده از فلش کارت و کلمه‌های ساده و بعد دارای ارزش خوانداری و توخالی ( برای رنگ‌آمیزی و خواندن آن و تکرار آن در هنگام  رنگ‌آمیزی) مفید است به پست فلش کارت: کلمه‌های کتاب فارسی اوّل با فونت تحریری کتاب درسی  مراجعه نمایید تا از این نمونه‌ کاربرگها را هم ببینید.رنگ آمیزی کلمه های توخالی

7ـ سعی نمایید معنی و مفهوم هر جمله و عبارتی را که کودک می تواند؛ بخواند را  از وی بپرسید. همانطور که قبلاً اشاره کردیم درک مطلب یکی از علل کندخوانی است. در مورد متن خوانده شده با وی به گفتگو بپردازید و به زبان خودش آن را برایش ترجمه کنید یعنی به زبانی که کودک معنی آن جمله و عبارت را درک کند.

8ـ داستانها بیشتر از دروس انتزاعی و یا سایر درسهایی که روایت داستانی ندارند؛ تاثیرگذارتر هستند. پس از نوشتارهای کتاب روایتی داستانی بسازید. همچنین شعرها با توجه به آهنگین بودن و بالابودن میزان تکرار هم در رشد خواندن مؤثر هستند؛ (خواندن آنها به صورت آهنگین و گروهی و حفظ آن توسط کودک)

9ـ گروه خوانی را فراموش نکنید؛ همه با هم درس را بخوانید؛ یا کودک را در گروهی کوچک عضو کنید ( که سایر افراد گروه وضعیت مطلوبی از لحاظ خواندن دارند.) که با صدای بلند درس را بخوانند. از کودک هم بخواهید در خانه با صدای بلند (یعنی طوری که یکی از اعضای خانواده که مسؤلیت نظارت و راهنمایی وی بر عهده‌ی اوست؛ آن را بشنود.) درسها را بخواند. اگر هم فرصت داشتید خودتان با کودک دونفره و همزمان درس را بخوانید. در مرحله‌ اول مهم نیست که چه تعداد کلمه را می‌تواند درست بخواند؛ مهم این است که پا به پای شما بخواند.

10ـ از خانواده به عنوان معلم یار یا دستیار آموزشی بهره ببرید. کودکان دارای اختلال یادگیری خاص ( همان مشکلات یادگیری خودمان) نیازمند حمایت آموزشی بی‌دریغ و پیوسته هستند و شما به عنوان معلم فقط بخشی از زمان را در اختیار دارید . یکی از اعضای خانواده که می‌تواند این نقش را بر عهده بگیرد را طی یک یا دو جلسه در مدرسه آموزش دهید. لطفاً برایش نسخه‌های عجیب و غریب نپیچید؛ کلی گویی نکنید؛ اهداف دراز مدت و دست نیافتی تعیین نکنید که فرقی با بی‌هدفی ندارد. خیلی ساده و ریز دستورالعملی کاربردی با قابلیت اجرایی بدهید؛ مثلاً هر روز 5 دقیقه یک پاراگراف را با هم بخوانید.  بعد از یک هفته آخر هفته نتایج را به بنده گزارش نمایید. منظور این است که دستیار آموزشی شما بایستی بداند چه کاری را و چگونه انجام دهد که تاثیرگذار است. و درطول روند آموزش هم نظارت کنید و بازخورد دهید . بگذارید اولیاء و کودک هم متوجه شوند که شما بر شرایط تسلط کافی دارید و اگر نگوییم همه چیز و لی جزئیات را زیر نظر دارید. اگر کمی فراموشکار و یا پرکار هستید می‌توانید موارد درخواستی و خلاصه‌ای از فعالیت‌ها را در جایی یادداشت کنید و با مراجعه به آنها از وضعیت قبلی و تکالیف مثلاً هفته‌ی قبل و بعد کودک آگاه شوید.

11ـ تمرینات و روشهای زیر را هم انجام دهید:

ـ‌کاربرگهای مرتبط با حوزه‌ی دقت و توجه حافظه‌ی دیداری را می‌توانید چاپ کنید و آن را در اختیار والدین/ کودک بگذارید تا در خانه آنها را انجام دهد.

ـ کامل کردن کلمه‌های ناقص یا نوشتن هم خانواده برای یک کلمه

ـ ساخت کلمه با حروف درهم ریخته

ـ تمرین خواندن کلمه‌های دو حرفی با صدای بلند و بعد سه خرفی و البته کلمه‌های آسان و ساده.

12 ـ هنگام خواندن تمام کلمه را با کارتی بپوشانید و بعد از راست به چپ حرف حرف، رد شوید تا کودک یکی یکی آنها را بخواند و دوتا دوتا ترکیب کنید و بعد ترکیبهای دوتایی را با هم دوباره ترکیب کند و در نهایت کل کلمه را بخواند.

همه‌ی اینها را انجام دهید؛ تا فرایند تشخیص کلمه به فرایندی خودکار تبدیل شود و کودک هوشیاری و انرژی خویش را برای درک مطلب و یادگیری در اختیار داشته باشد. امید اینکه سرانجام کودک به یادگیری طبیعی و لذّت یادگیری برسد.

موفق باشید!

5 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *