فونت قدیمی کتاب درسی

دوستی دارم که دوستش دارم و برایم خیلی عزیز است. سالها کنار هم و همکار هم بوده‌ایم. چند ماه قبل تصویری از کتاب فارسی قدیم برایم فرستاد بود و گفت این فونت را می‌خواهم. من هم هر چه نگاهش کردم، دیدم به فونت نمی‌خورد؛ بهش گفتم که این فونت نیست در زمان چاپ آن کتابها هم تایپ و فونت به شکل امروزی وجود نداشته است. از من انکار و از وی اصرار که چرا فونت هست و قبلاً هم در مدرسه‌ داشته‌ایم و باهاش کار کرده‌ایم و حالا نیست شده است.
مدتی گشتم ولی چیزی عاید نگردید. یکی دو فونت شیک و مشابه پیشنهاد دادم که کار  به خرّمی برگزار گردد؛ قبول نکرد. بعد از گذشت این چند مدت؛ دو روز قبل باز توی تلگرام پیام داده بود که من این فونت را می‌خواهم. هر چه هم گفتم و به هم بافتم که چنین و چنان؛ مُصرتر شد. گفتم: خوب نشانی، اسمی،‌ عنوانی، چیزی…. تنها چیزی که برایم می‌گذاشت تصویری از کتاب  و نوشته‌ای بود: کریم کدو می‌کارد. و… که این را می‌خواهم. من هم دیشب چند ساعتی، غیرتی شدم و شگردهای جستجوگری خویش را به کار بستم.  و چون عنوانی نداشتم با هر عنوانی که سرچ می‌کردم به نتیجه نمی‌رسیدم: “فونت کتاب درسی قدیمی”، “فونت قدیمی کتاب ابتدایی”. فونت کتاب فارسی اول دبستان دهه‌ی شصت. فونت قدیمی تایپی. فونت ماشین تحریر مدرسه‌ای و… حالا هم فکر کنم شما با یکی از این عناوین جستجو، به اینجا رسیده‌اید. نگران نباشید بالاخره یافتمش. اگر عجله دارید دانلودش کنید؛ اگر هم نه، با خواندن ادامه‌ی متن، همراهمان باشید.

اینکه هر جستجویی می‌کردم یا به سایتهای تبلیغی برمی‌خوردم که چند صفحه از تصویر کتابهای قدیم دبستان را گذاشته بودند یا به سایت خودم یعنی تاریاد می‌رسیدم و به پست: فونت کتابهای درسی تاریاد. داشتم؛ مثل سایتهای تبلیغی از سایت خودم هم بدم می‌آمد. بعد هم کمی به فکر فرو رفتم اینکه چرا در این دنیای دیجیتال و آنلاین و آن همه محتوای تولیدی بایستی چنان باشد که سهمی ناچیز در تولید محتوا داشته باشیم به گونه‌ای که پست معرفی فونت کتابهای درسی تاریاد بعد از گذشت کمتر یک سال از انتشار، رتبه‌ی نخست و یا دوم و سوم فضای آنلاین برسد. می‌بینید چقدر فقر تولید محتوای خوب داریم. نمی‌گویم تولید محتوا؛ چون تا بخواهی محتوا هست ولی گشتن در میان یک کاهدان دنبال سوزن بدون اینکه نخی به آن آویزان باشد؛ واقعاً سخت است.

برگردیم سر ادامه‌ی ماجر؛ در انجمن گفتگوی یکی از سایتها خواندم اسم فونت قدیمی نصف است در جستجو به دنبال فونت نصف به این سایت رسیدم که فکر کنم کلکسیون خوبی از فونتها است ولی با چینشی بد.

البته برای من که عنوان را بلد نبودم؛ بدتر هم شد. 172 صفحه سایت و هر صفحه فکر کنم 10 عدد فونت را گذاشته بودند. از صفحه اول تا 7 و 8 رفتم چیزی نیافتم. گفتم از آخر شروع کنم؛ شاید زودتر برسم به جایی. از آخر شروع کردم به اول 172- 171 170 تا رسیدم به صفحه 30  همین صفحه که تصویرش را گذاشتم. 

مجموعه فونت قدیمی

چون خیلی برای پیدا کردنش جان کندم؛ گفتم جلو چشمم باشد؛ تازه آنجا هم پیش نمایش فونت پیدا نبود مگر چند حرف: ا.س.ل که البته قبلش مجبور شدم چند نوع فونت دیگر را تست کنم. خودش بود؛ اسمش w_Kelas avalL  بود. خوشحال از این کشف. نوعی کشف به حساب  می‌آمد دیگر. با آن چند سطری تایپ کردم  و آن را برای دوستم فرستادم. باهاش که حرف زدم گفت: بله همین است دستت درد نکند. گفتم:  این فونت را برای چه می‌خواهی؟ گفت: برای نوشتن  و آموزش بچّه‌های کلاس اول. فونت خوبی است. خیال کردم به نوعی نوستالوژی دچار شده است. اینجا این اصطلاح را به معنای دوری از وطن کودکی و ایام طفولیت به کار می‌ برم. بر من ببخشایید اگر کاربردم خطاست. گفتم: خوب این همه فونت؟ گفت: اگر من مسؤل تألیف کتب درسی بودم دستور می‌دادم که کتاب اول ابتدایی را با این فونت بنویسند. چون هم از لحاظ خوانداری توسط بچّه‌ها مشکلی ندارد. هم ابتدای و انتهای حروف و  اتصالات و تعداد دندانه کاملاً معلوم و مشخص است و کودکان با آن راحت‌تر یاد می‌گیرند. راستش وقتی به پیشینه‌ی 20 ساله‌ی تدریسش که غالباً هم اوّل ابتدایی بوده است؛ نگاه کردم؛ قبول کردم که پشت حرفش منطقی هست. حال هم که فکر می‌کنم و به مشکلات کودکان در خواندن و نوشتن و یادگیری الفبا می‌اندیشم؛ وی را مستحق‌تر از خویش می‌دانم که تا بر فونت کنونی و وضعیت موجود، مثل قبل دیگر اصرار نورزم.

موقعیت کنونی فونت کنونی فارسی و کتابهای ابتدایی و بخصوص اوّل ابتدایی از لحاظ زیبایی در موقعیت مناسبتر و جایگاه بهتری نسبت به گذشته قرار دارد و این چیزی نیست که  آن را نادیده بگیریم. اما فکر می‌کنم قابلیت خوانداری آن توسط کودکان در سطح مطلوبی قرار ندارد و پیچیدگی اتصالات و ترکیبات از اشکالات فونت کنونی است. چند سالی است با دانش ‌آموزان دارای اختلال یادگیری خاص در حوزه‌ی املا و خواندن روبرو هستم به خوبی بر این ایراد واقفم که کودکان از لحاظ درک اتصالات و تعداد دندانه‌ها دچار مشکل می‌شوند و این علت بر مشکلات خواندن آنها می‌افزاید. همچنین در املای کلماتی که دارای پیچیدگی در اتصالات حروف هستند؛ دارای مشکلات بیشتری هستند و فونت کنونی بر مشکلات یادگیری تاثیر گذار و می‌تواند از علل تشدید کننده‌ی آن باشد.
به هر حال امید که آنقدر رشد کنیم که لازم نباشد این‌قدر به عقب برگردیم.

آنچه گفته شد؛ نمونه‌ای تجربی و متکی بر تجارب فردی و به صورت موردی می‌باشد. و ادعای تعمیم آن را هم ندارم اما تامل بر آن را از اولویتهای کنونی ویرایش و اصلاح فونت کتابهای درسی ابتدایی می‌دانم. به امید آنکه آموزش و پرورش و شورای تدوین،تالیف و چاپ کتب درسی به فکر رفع نواقص و ارائه‌‌ی ورژنهای جدیدی از فونت کنونی باشند و نظر  و دیدگاه معلمان را هم در نظر داشته باشند که دارای مهمترین و مؤثرترین سهم در یادگیری کودکان و قویترین حس لامسه‌ی  آموزش پرورش هستند.تصویری از کتاب فارسی اول ابتدایی دهه شصتنمونه تایپ شده با فونت کلاس اول W_Kelas aval

خوب بعد از این روده‌درازی‌ها این هم فونت قدیمی کتاب فارسی اول ابتدایی دهه شصت:

 

 

نمونه سمت چپ با فونت معرفی شده تایپ شده است.

 

 

دانلود فونت کلاس اوّلفونت قدیمی تایپ کتاب فارسی اول ابتدایی دهه شصت و هفتاد

W_kelas aval

 

 

پی نوشت مربوط:
در پست فونت کتابهای درسی؛ فونت مشابه فعلی کتاب فارسی اول ابتدایی فونت تحریری را برای دانلود گذاشته‌ایم. به همراه مجموعه‌ای از فونتهای عالی. بعداً نگویید کلی مطلب خواندیم و چیزی دستگیرمان نشد.
پی نوشت کمی نامربوط:
حرفهای زیادی راجع به فونت کتابهای درسی می‌توان زد. فرصت کنم دوست دارم با تصویر و توضیح از اشکالات بصری و خوانداری و نوشتاری این فونتها بگویم و بنویسم.

4 پاسخ
  1. محمود اسلامیان
    محمود اسلامیان گفته:

    مشکل اینجاست که معلمان به عنوان دست بر آتش در سیستم آموزشی ، مشکلات را لمس می کنند اما تا مغز! این سیستم بخواهد کاری جهت رفع و دفع این مشکل انجام دهد یا دست بیچاره جزغاله شده یا دست پرورده و دست رنج ، سوخته و پایمال … البته شنیده ام فونت کتاب به همراه دیگر اشکالات موجود قرار است در کتاب های سال 97 تصحیح شود . حالا چرا دیر نمی دانم اما امید که بشود . بنده که آموزگار چند پایه در یک روستا هستم الان دوسالی می شود که متن درس های فارسی دوم ابتدایی را با فونتی ساده تر باز نویسی می کنم و می دهم دست بچه ها ؛ تاثیرش را هم عینا دیده ام … در جلسات متعدد این طرح را پیشنهاد داده ام که متن دروس ، ابتدا به صورت ساده نوشته و خوانده شود و بعد در صفحه ای دیگر با عنوان (زیباتر بخوانیم ) یا (جور دیگر بخوانیم )همان متن با فونتی متفاوت و این بار زیباتر ارائه شود. البته همین کار را برای کتاب کار هم می شود انجام داد ؛ جهت سهولت کار دانش آموزان متوسط به پایین و دانش آموزان متوسط به بالا با عنوان های (بنویسیم) و (زیباتر بنویسیم) ، تا هر کدام را که بهتر می توانند ، بنویسند ؛
    مطابق این شعر زیبای پروین اعتصامی : بباید هر دو پا محکم نهادن / سپس در فکر بر پای ایستادن … هنوز ایستادن را به بچه ها نیاموخته ، توقع دویدن نداشته باشیم

    پاسخ
    • کمال برنگ
      کمال برنگ گفته:

      آقای اسلامیان
      ممنونم بابت نظردهی و بخصوص شعر زیبای شاعره‌ی محترم پرورین اعتصامی در انتهای پیام.
      پیشنهادی که دادید؛ جای تامل و بازاندیشی دارد.
      چیزی که آزار دهنده و در واقع اتلاف کننده‌ی منابع و استعدادها و هدر رفتهاست؛ فاصله‌ی زمانی زیادی است که ما بین تغییرات و ویرایشهای جدید این فونتها می‌افتد. رویه‌ی ایده‌ال آن بود طوری برنامه‌ریزی گردد که حداقل دو یا سه سال یکبار، فونت مورد ویرایش قرار بگیرد و اشکالاتش برطرف شود و دوباره مورد استفاده قرار گیرد.
      در واقع ما با فونتی روبرو هستیم که بعد از تولد (به معنا دیده شدن در کتابهای درسی) هیچ گونه رشد و تغییری نداشته است.
      این از سیستمی که به راحتی یک سال از دوره‌ای برمی دارد و روی دوره‌ی دیگر می‌گذارد؛ پذیرفته نیست. به هر حال امیدوارم هر چه زودتر ویرایشهای جدیدی از فونتهای کتاب درسی ابتدایی را ببینیم.
      متشکرم

      پاسخ
  2. مهدی
    مهدی گفته:

    تحریر انگلیسی و سایر زبان ها هم جدید شده. بچه ها خیلی تبلتی و فانتزی شده اند و گرنه خط تحریر و نستعلیق هم شیک هستند و هم اتفاقا حس نوستالوژیک را نه تنها تا دهه 50 و 60 بلکه تا قرن سوم چهارم برمی گردانند و هیجان انگیزند.

    پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *